prawnik wrocław logo
BLOG
Slider

Czy testament ustny jest ważny?

Testament ustny zaliczany jest do szczególnych form sporządzania testamentu, obok testamentu sporządzonego na statku wodnym lub powietrznym, czy testamentu wojskowego. Aby testament ustny był ważnym testamentem muszą zostać spełnione wszystkie warunki, jakie przewiduje kodeks cywilny, dla ważności tego rodzaju testamentu.

Testament ustny może zostać sporządzony jedynie w wyjątkowych okolicznościach uniemożliwiających sporządzenie testamentu w zwykłej formie i uzasadniony obawą rychlej śmierci testatora. Przy wygłoszeniu ostatniej woli testatora, w przypadku testamentu ustnego musi być obecnych przynajmniej  trzech świadków. Przejście praw i obowiązków majatkowych po śmierci reguluje prawo spadkowe.

Testament ustny - warunki

Testament ustny, określany potocznie również testamentem słownym, można sporządzić jedynie w obawie rychłej śmieci. Żaden przepis prawa nie wskazuje, co dokładnie oznacza to pojęcie. Wyjaśnienia należy szukać w orzecznictwie sądów powszechnych, zwłaszcza Sądu Najwyższego. Wynika, z nich, że obawa rychłej śmieci, oznacza, że po stronie testatora (spadkodawcy) musi występować uzasadniona okolicznościami obawa śmierci. Ma to miejsce m. in. w sytuacji nagłej i ciężkiej choroby testatora, wieku testatora, pobytu testatora w szpitalu z uwagi na zły stan zdrowia, katastrofy czy wypadku. Innymi słowy, w każdej takiej sytuacji, kiedy testator pozostaje w uzasadnionej obawie o swoje życie.

Testamenty ustany można sporządzić jedynie wtedy, kiedy nie ma możliwości sporządzenia testamentu w zwykłej formie, tzn. testator nie ma możliwości sporządzenia testamentu pisemnego lub możliwości udania się do notariusza w celu sporządzenia testamentu notarialnego. Tutaj, tytułem przykładu, można wskazać testament ustany sporządzony w szpitalu połączony z brakiem możliwości wyrażenia ostatniej woli przez testatora na piśmie.  W sytuacji gdy, ustaną okoliczności dla których testament ustany został sporządzony, testator winien sporządzić testament w zwykłej formie.

Testament ustny - świadkowie

Następnie, dla ważności testamentu ustanego, testament taki musi zostać wygłoszony przez testatora w obecności przynajmniej trzech świadków. Świadków testamentu ustanego może być więcej, ale nie może być ich mniej niż trzy osoby. Tu również ustawodawca przewidział ograniczenia. Świadkiem testamentu ustnego, przewidzianego w prawie polskim w przepisach kodeksu cywilnego, nie  może być osoba niewidoma, głucha lub niema, nie władająca językiem, w którym posługuje się testator, nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych, nie potrafiąca czytać lub pisać, skazana prawomocnym wyrokiem sądu za składnie fałszywych zeznań. Ponadto, świadkiem testamentu ustnego, nie może być również osoba najbliższa dla testatora w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, ani osoba, na rzecz której testator dokonał jakiegokolwiek rozporządzenia swoim majątkiem. W przypadku, gdy taka osoba jest świadkiem testamentu ustnego, testament ustny, w części, w której doszło do przysporzenia na korzyć takiej osoby jest nieważny. Jeżeli, z okoliczności sprawy wynika, że testator nie sporządziłby testamentu ustnego, gdyby nie przysporzenie na rzecz osoby bliskiej, będącej świadkiem testamentu ustanego, lub świadka testamentu ustnego, który nie jest osobą bliską dla testatora, wtedy cały testament ustny staje się nieważny.

Potwierdzenie testamentu ustnego

Treść testamentu ustnego może być stwierdzona na dwa sposoby.

Pierwszy sposób to spisanie przez jednego ze świadków lub osobę trzecią,  testamentu ustnego przed upływem roku od jego złożenia, tzn. wygłoszenia przez testatora. Koniecznym w tym przypadku jest  podanie miejsca i daty oświadczenia, innymi słowy złożenia przez testatora jego ostatniej woli oraz miejsca i daty sporządzenia pisma. Pismo to muszą podpisać spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie.

Jeżeli treść testamentu ustnego nie została stwierdzona w powyższy sposób, ostatnią wolę testatora, można w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku, stwierdzić przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Jeżeli przesłuchanie jednego ze świadków nie jest możliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków. Jeżeli świadków testamentu ustnego było więcej niż trzech, sąd przesłucha wszystkich, którzy mogą stawić się w sądzie. Innymi słowy, świadków ważnego testamentu ustnego, musi być przynajmniej trzech, ale dwóch musi stawić się w sądzie. Nadto, aby sąd stwierdził, że testament ustny jest ważny, zaznania świadków z zakresie potwierdzenia okoliczności sporządzenia testamentu ustnego i ostatniej woli testatora muszą być zgodne.  

Badanie przez sąd ważności testamentu ustnego

Wszystkie powyższe okoliczności, warunkujące ważność testamentu ustnego, podlegają badaniu przez sąd. Brak  spełnienia którejkolwiek z warunków testamentu ustnego, powoduje nieważność testamentu ustnego. W tej sytuacji, w przypadku braku innego ważnego testamentu, dochodzi do dziedziczenia ustawowego.

adwokat Izabela Baran

 

Więcej o sprawach spadkowych przeczytają Państwo w innych artykułach adwokat Izabeli Baran

Ubi societas, ibi ius
Gdzie społeczeństwo, tam prawo.
Slider